De zus van Anne-Marije werd vermoord door haar ex-partner. Anne-Marije is vastbesloten om haar verhaal te blijven vertellen. 

Anne-Marije is programmamanager in het hbo. Haar zus Clarinda werd op vierendertigjarige leeftijd vermoord door de vader van haar dochtertje. 
Anne-Marije: “Mijn drie jaar jongere zus Clarinda was een lieve, hoogopgeleide, zelfstandige en mooie vrouw. Ze was criminoloog en werkte bij de Raad voor de Kinderbescherming. Ze kwam uit de Jeugdzorg als crisismanager. Een vrouw met een missie, echt een wereldverbeteraar. Ze reisde graag. We hadden een goede band en gingen graag met elkaar op pad. Over haar liefdesleven sprak ze niet snel. Ze wilde eerst zeker weten of het iets ging worden. Wat ik wel wist is dat ze heel graag een gezin wilde.” 

“Ik wil niet dat haar dood voor niets is geweest. Iedereen kan namelijk slachtoffer worden. Vanwege haar werk was Clarinda bekend met gewelddadige situaties in afhankelijkheidsrelaties. En toch overkwam haar dit.” 

Rode vlaggen 
“Toen ze haar ex-partner Jeffrey in 2019 ontmoette ging de relatie ineens heel snel. Dat Clarinda een gezin wilde maakte haar kwetsbaar. Ze ging binnen korte tijd met hem samenwonen. Ze was nog bezig met het uitpakken van de spullen toen ze al zwanger werd. Dit zorgde voor snelle controle over haar. De Corona pandemie begon en er kwam een lockdown, daarom was de ernst van haar situatie niet goed te zien voor haar omgeving”, vertelt Anne-Marije.  
Wanneer een man een vrouw snel aan zich wil binden is dit een rode vlag, net als controleren en isoleren. Clarinda is een van de vele slachtoffers van Femicide, een ander woord voor vrouwenmoord. In Nederland wordt elke 8 dagen een vrouw vermoord. In 6 van de 10 gevallen is de dader haar partner of ex-partner.  
Anne-Marije: “We hadden wel onderbuikgevoelens. Ik heb ook uitgesproken dat ik het vreemd vond dat Jeffrey zo controlerend was en haar claimde. En hij vermeed echte gesprekken met mij.” 

Op woensdagochtend 8 september 2021 komt er op tragische wijze een einde aan het leven van Clarinda van den Bersselaar. Kort daarvoor wordt ze met een groot aantal messteken om het leven gebracht door haar ex-partner Jeffrey.  

Die ochtend maakte Clarinda Jeffrey duidelijk dat er geen hoop meer was op hereniging. Ze had alles geprobeerd, maar ze geloofde er niet meer in en wilde iets beters. Op advies van zijn behandelaar (De Waag ambulante forensische geestelijke gezondheidszorg) deed ze dit via de telefoon. Ze vertelde dat ze naar haar ouders in Den Bosch ging. Jeffrey nam na dit bericht een mes mee, reed met de auto van Utrecht naar Den Bosch en wachtte Clarinda op totdat ze uit de bus kwam. Vlakbij de woning van haar ouders begon hij Clarinda in blinde woede met het mes te steken. Zij kon zichzelf niet beschermen en overleed ter plaatse onder het raam van de woning van haar ouders voor de ogen van haar eenjarig dochtertje en 40 getuigen die in de supermarkt waren. 
 
Na haar dood werd snel duidelijk dat Jeffrey zich in hun relatie zeer dominant, controlerend, isolerend en dwingend had gedragen en Clarinda mishandelde en bedreigde. Ook bleek dat hij o.a. een emotie- en agressieprobleem had. Clarinda had al een keer melding gedaan bij de politie van mishandeling en verkrachting door Jeffrey. De Rechter oordeelde dat er sprake was van moord met voorbedachte rade; hij had bewust een mes meegenomen en er werden berichten en aantekeningen bij hem gevonden. Daarin was onder meer te lezen dat hij Clarinda geweld zou aandoen wanneer ze bij hem weg zou gaan: ‘Ze is van mij’, had hij opgeschreven. Jeffrey heeft de maximale gevangenisstraf voor een moord als deze van veertien jaar gekregen, en TBS met dwangverpleging.  

Anne-Marije: “Het verlies van Clarinda liet een groot gat na. Alles in mijn leven is veranderd door de daad van één persoon. Ik moest mezelf opnieuw uitvinden en uitzoeken hoe ik de pijn van het verlies moest dragen. Slachtofferhulp was erg op mijn ouders gericht, wij kregen geen begeleiding. Mijn partner en ik hebben ons ontfermd over mijn kleine nichtje en haar in huis genomen. Het gaat onder de omstandigheden gelukkig goed met haar.” 
 
“Ze wilde vooral alles geprobeerd hebben voor haar kind.” 

“Vanaf het moment dat Clarinda zwanger werd begon het isolement. Daarvoor viel hij haar al voortdurend lastig met berichtjes als ze niet bij hem was. Clarinda legde de lat altijd erg hoog voor een partner en ik had vertrouwen in haar dat ze een goede partner zou kiezen. Toen Jeffrey gewelddadig werd heeft ze gedaan wat ze dacht dat het beste was en wat gebruikelijk was in de sector zoals ze was opgeleid. Ze heeft een voormelding gedaan bij de politie, was al een keer naar een hotel gevlucht toen ze zwanger was en is bij hem weggegaan toen haar dochter 6 weken oud was. Ze heeft toen mediation ingezet en therapie voor hem, maar ook voor zichzelf. Achteraf weten we dat mediation niet past bij dit soort huiselijk geweld. Dit heeft alleen zin als je in een machtsgelijke relatie zit. Clarinda probeerde ons gerust te stellen en zei dat ze het in de hand had. Ze liet hem niet los en wilde vooral alles geprobeerd hebben voor haar kind, terwijl we zagen dat hij niet goed was voor haar. Op haar werk heeft ze niets durven vertellen uit angst dat haar carrière dan voorbij zou zijn.” 

Do’s & don’ts 
“Het is voor het sociale netwerk heel moeilijk als ze zien dat hun naaste in een relatie van intieme terreur zit. Een slachtoffer is vaak doodsbang en heeft haar eigen redenen om de relatie nog niet te verbreken. Geen oordeel hebben is van belang, het verhaal geloven en de deur open laten staan. Een slachtoffer is compleet klein gemaakt qua zelfvertrouwen en is mentaal verzwakt en vaak te getraumatiseerd om beslissingen te nemen.” 

Anne-Marije heeft een aantal belangrijke tips voor slachtoffers die in een vergelijkbare situatie zitten: 

• Trap niet in victim blaming; jij hebt geen schuld aan het gedrag van je partner of ex-partner. 

• Stap over het gevoel van schaamte en schuld heen en neem tenminste één persoon in vertrouwen. Vertel ook over psychisch geweld waarbij controle het motief vormt. Dwang en manipulatie kunnen minstens zo schadelijk zijn als een fysieke klap. 

• Houd een dagboek of dossier bij. Ook vanwege beeldvorming die je bij instanties tegen kunt komen over incidenten in de familiesfeer. 

• Zorg dat je aangifte nauwkeurig wordt opgemaakt door een professional die kennis en expertise heeft van vormen van huiselijk geweld (of zedenmisdrijven als dit ook speelt).  

• Uit het boek ‘Met liefde heeft het niets te maken’: Als je vermoedt dat je in een intieme terreur relatie vastzit en je kunt er nog wat over bepalen, stel het krijgen van kinderen dan uit totdat je zeker weet dat dit niet het geval is. Met kinderen kom je niet meer van de pleger af. 

Voor professionals van de politie:  

• Bij aangifte van huiselijk geweld gebeurt het vaak dat het slachtoffer moet bewegen en dat vooral getracht wordt pleger weer terug te krijgen in een harmonische situatie. Hierbij wordt het delict zelf vaak gebagatelliseerd. Nadruk moet altijd eerst op de veiligheid van de situatie liggen. 

En voor de zorgketen: 

• Het recht op omgang van ouders en de focus op familieharmonie zou ondergeschikt moeten zijn aan het recht op veiligheid van alle individuen in het gezin. 

• Stop met standaard diagnosticeren van agressief gedrag als er sprake is van ideologische opvattingen. 

• Stop met weerbaarheid verhogen van slachtoffers en kinderen als dit het geweld maskeert en goedpraat. Altijd de verantwoordelijkheid van het geweld leggen bij de pleger.  

• Doe altijd aan waarheidsvinding als het gaat om bovenhalen van gewelddadige dynamiek. 

• Kijk uit met een pleger van intieme terreur als een goede vader te zien; het geweld is niet te scheiden van een veilige ouderrol en hechting als het geweld niet is gestopt.  

“Er moet in Nederland een gesprek op gang komen over de rol van genderongelijkheid bij intieme terreur en femicide. Er is een groep mannen die ervan overtuigd is dat hun vrouw hun bezit is.” 

Rol van gender 
Anne-Marije: “Een deel van de plegers van intieme terreur en femicide doet dit omdat ze bepaalde ideologische overtuigingen hebben over hoe je als man en vrouw samenleeft. Deze mannen hebben de overtuiging dat hun vrouw en kinderen hun bezit zijn en halen hier hun identiteit uit. Naar mijn mening is intieme terreur onderdeel van een conservatieve ideologie in de Westerse cultuur bij een groeiende groep mensen. Het is een patriarchaal waardesysteem met een vaste rolverdeling en familie ideaal. Dit is een hele andere groep dan plegers die een grens overgaan door bijvoorbeeld persoonlijkheids- of verslavingsproblematiek; hier speelt emotieregulatie vaak een belangrijke rol bij geweldspleging, net als inschattingsvermogen van reële situaties. Als het geweld een ideologisch motief kent, moet er een inschatting worden gemaakt in hoeverre iemand hierin wil en kan veranderen. In de zorg- en strafketen komt het overigens ook voor dat professionals nog hardnekkige overtuigingen hebben over mannen en vrouwen.” 

Anne-Marije is er heel duidelijk over: “Er moet meer zicht komen op plegerprofielen en wat iemand beweegt om dit te doen. Daarnaast mag in Nederland een gesprek op gang komen over de rol van genderongelijkheid bij intieme terreur en Femicide; welke overtuigingen en waarden hanteren we in Nederland voor het leven en gezin. Dit gaat ook over framing van huiselijk geweld en bestaande stigma’s die we in stand houden. Denk aan de rolverdeling in een gezin.” Anne-Marije roept op deze problematiek daadwerkelijk en systemisch te doen verminderen zonder te polariseren.  
 
In de Tweede Kamer is op 30 september jl. is een belangrijke mijlpaal gezet om geweld tegen vrouwen te stoppen. Er zijn moties aangenomen voor een Nationaal Actieplan en er wordt een nationaal coördinator aangesteld. Het Nationaal Actieplan moet zich richten op vijf pijlers: voorkomen, beschermen, vervolgen, nazorg en beleid. Dit vereist nauwe samenwerking tussen ministeries, politie, justitie en hulpverleningsinstanties. Alleen met een nationaal actieplan en een aangewezen coördinator in het volgende regeerakkoord kan Nederland zorgen dat vrouwen zich werkelijk vrij en veilig voelen, altijd en overal. De betrokken organisaties gaan er scherp op toezien dat dit onderwerp niet van de onderhandelingstafel verdwijnt tijdens de komende formatie. 

Boekentip van Anne-Marije: ‘Met liefde heeft het niets te maken’ van Ariane Hendriks en Ingrid Vledder, die systeemproblemen in het familierecht en de keten haarscherp blootleggen bij intieme terreur.